Prezentacja Ustawy o Pomocy Osobom Niesamodzielnym w Sejmie

DSC_0076Podczas senackiej konferencji, zorganizowanej 14 maja 2013 r. przez Komisję Rodziny i Polityki Społecznej, jej przewodniczący senator Mieczysław Augustyn zaprezentował projekt nowelizacji ustawy o pomocy osobom niesamodzielnym, przygotowany przez kierowaną przez niego grupę roboczą przy Klubie Parlamentarnym Platformy Obywatelskiej. Grupa podjęła pracę nad nowymi rozwiązaniami, dotyczącymi opieki długoterminowej i wsparcia osób wymagających pomocy, od postawienia diagnozy i opracowania „zielonej księgi” na temat stanu tej sfery w Polsce. Następnie przygotowała założenia nowej ustawy, które zaprezentowano w lutym 2012 r., podczas senackiej konferencji „Opieka nad osobami niesamodzielnymi w Polsce – potrzeba zmian”. Obecnie, po przeprowadzeniu wielu konsultacji społecznych i zapoznaniu się z uwagami zarówno instytucji rządowych, jak i organizacji pozarządowych, zaprezentowano projekt nowej ustawy, która, jak – powiedział senator Mieczysław Augustyn – jest „rozpisaniem” programu zmian. Chodzi przede wszystkim o stworzenie łatwego dostępu do usług opiekuńczych, a de facto o stworzenie od podstaw systemu opieki nad osobami niesamodzielnymi. Jak mówił senator, to sprawa niezwykle ważna, bo dotyczy blisko 1 mln polskich rodzin. A skoro jest tak istotna, to wymaga przeprowadzenia szerokich konsultacji, dlatego do udziału w konferencji zaproszono przedstawicieli środowisk zaangażowanych w świadczenie usług opiekuńczych, m.in. skupionych w Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”, osoby niesamodzielne i ich opiekunów, a także przedstawicieli rządu i instytucji centralnych, władz samorządowych oraz organizacji pozarządowych.

Podczas spotkania dr Zofia Czepulis-Rutkowska z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych podjęła próbę nakreślenia z europejskiej perspektywy sytuacji w opiece długoterminowej. Jak podkreśliła, za pozytywny należy uznać fakt, że problematyka opieki długoterminowej jest obecna w Unii Europejskiej i w poszczególnych krajach członkowskich. Unia poszukuje nowych rozwiązań w tym zakresie, w tym także w dialogu z innymi państwami, jak np. Stany Zjednoczone, zarówno w kwestii rozwiązań szczegółowych, jak i systemowych. Za negatywne uznać należy natomiast stwierdzenie, że nie ma rozwiązań idealnych, które zapobiegłyby wszystkim problemom osób niesamodzielnych i ich rodzin i opiekunów.

DSC_0065

Podstawowe wyzwania stojące przed Europą to starzenie się społeczeństw, wielochorobowość i choroby chroniczne, niepełnosprawność i spadek liczby urodzeń. W Europie zachodzą zmiany społeczne dotyczące przekształcania zarówno rynku pracy, jak i modelu rodziny. Następuje aktywizacja zawodowa kobiet, która jest jedną z przyczyn coraz większej niewydolności opiekuńczej rodziny. Przewiduje się, że do 2050 r. liczba osób powyżej 65. roku życia wzrośnie o 77% i wyniesie 29,4% (obecnie 16,5%) ogółu ludności, a powyżej 80. roku – o 174% (11% ogółu; obecnie 4%). Prawo unijne pozostawia ustawodawstwo dotyczące tej sfery społecznej, w tym pomocy społecznej czy usług opiekuńczych, w gestii państw członkowskich. Nie da się jednak, jak mówiła dr Zofia Czepulis-Rutkowska, oddzielić sfery ekonomicznej od społecznej, dlatego m.in. przyjęto tzw. otwartą metodę koordynacji i stanowienie tzw. miękkiego prawa. Państwa obierają wspólne cele i w wybrany przez siebie sposób wprowadzają je do prawa krajowego. Obecnie w Unii Europejskiej funkcjonują zróżnicowane systemy opieki długoterminowej, w różny sposób finansowane. Za podstawowe uznano przeciwdziałanie ubożeniu i wykluczeniu z powodu niepełnosprawności i niesamodzielności, zapewnienie odpowiedniej jakości usług opiekuńczych, a przede wszystkim wypłacalności systemu opieki długoterminowej. Najpoważniejszymi problemami są wypłacalność systemu, koordynacja świadczeń i personelu. Jak podkreśliła dr Zofia Czepulis-Rutkowska, przyjmuje się, że państwo musi się zaangażować w zapewnienie finansowania systemu opieki długoterminowej. W jaki sposób to zrobić, to już inna sprawa.

Na temat opieki długoterminowej w Polsce w świetle najnowszych badań mówił prof. Piotr Błędowski ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Jak stwierdził, wszystkie badania pokazują, że wśród niesamodzielnych zdecydowanie przeważają osoby starsze, przede wszystkim kobiety, których jest więcej i żyją dłużej. Niesamodzielność dotyczy całej populacji, ale kumuluje się w grupie osób powyżej 65. roku. Wyraźna jest tendencja do wydłużania się okresu korzystania z opieki długoterminowej, a także coraz częściej mamy do czynienia z więcej niż jedną osobą niesamodzielną w rodzinie. Podczas gdy 13–15% osób 65-letnich potrzebuje wsparcia opiekuńczego, u osób powyżej 90. roku życia odsetek ten wynosi 70–80%.

DSC_0078

Zaczynamy mieć do czynienia z tzw. czwartym wiekiem. Jak mówił prof. Piotr Błędowski, w coraz mniejszym stopniu można liczyć na pomoc rodziny, znajomych i sąsiadów, coraz większa jest potrzeba udzielania takiej pomocy na wsi, a pomoc coraz częściej świadczona jest odpłatnie. Niestety, gospodarstwa domowe nie są w stanie często unieść kosztów świadczeń pielęgnacyjnych czy opiekuńczych, dlatego trzeba będzie zmierzać do przyjęcia rozwiązań solidarnościowych. Niezwykle istotne jest, by osoby niesamodzielne i ich rodziny nie były pozostawione same sobie.

Przystępując do prezentacji założeń projektu nowelizacji ustawy o pomocy osobom niesamodzielnym, senator Mieczysław Augustyn podkreślił, że jest on odpowiedzią na problemy tych osób i ich rodzin, których rola w opiece nad nimi jest w Polsce nie do przecenienia. Jako uprawnione do świadczeń z tytułu niesamodzielności ustawa wskazuje wszystkie osoby powyżej 18. roku życia z orzeczonym stopniem niesprawności oraz ich rodziny. Podstawowe cele i założenia proponowanych zmian to: autonomia i podmiotowość osób niesamodzielnych, współdziałanie i uzupełnianie się systemów i podmiotów, centralna rola rodziny w proces ie opieki, równa wielkość i dostęp do świadczeń, konkurencyjność i jednakowe traktowanie świadczeniodawców, minimum ingerencji i wykorzystanie istniejących struktur, udział ekspertów i interesariuszy w monitoringu i korektach systemu.

DSC_0088

Ustawa zakłada m.in. wprowadzenie tzw. czeku opiekuńczego, nowego urlopu w celu sprawowania opieki, możliwość refundacji kosztów opieki, tzw. opiekę wytchnieniową i teleopiekę. Dzięki nowym rozwiązaniom samorządy uzyskają realne możliwości wykonywania zadań opiekuńczych, a ich zakres zostanie dostosowany do możliwości finansowych. Ustawa pozwoli na stworzenie jednolitego, konkurencyjnego rynku usług opiekuńczych i otworzy drogę do powstania blisko 200 tys. nowych miejsc pracy oraz legalizacji zatrudnienia opiekunów pracujących w szarej strefie. Dzięki jednolitym standardom, wymogom kwalifikacyjnym, szkoleniom i wprowadzeniu nowego zawodu – asystenta osoby niesamodzielnej, zdecydowanie wzrośnie bezpieczeństwo osób niesamodzielnych i poziom usług opiekuńczych.

Zachęcamy także do odsłuchania wywiadu z Senatorem Mieczysławem Augustynem na antenie I Programu Polskiego Radia.

Relacje video z Konferencji możecie Państwo obejrzeć klikając w następujące linki:
Część I
Część II

Materiały merytoryczne:

Projekt Ustawy o Pomocy Osobom Niesamodzielnym

Komentarz do Ustawy

Ekspertyza finasowa

Prezentacje multimedialne w formacie pdf

dr Z. Rutkowska

prof. P. Błędowski

senator M. Augustyn